نگهداری سیستم های اعلام و اطفاء

نگهداری سیستم های اعلام و اطفاء حریق

نگهداری سیستم های اعلام و اطفاء حریق
نگهداری و تعمیر سیستم های اعلام و اطفاء حریق با توجه به اینکه از جمله حساس ترین دستگاه های اندازه گیری و عملیاتی هستند و همیشه احتمال بروز هشدار و آلارم کاذب را دارند، از الزامات استانداری این گونه سیستم ها است. بر خلاف تکنولوژی روز که ارائه ی وسایل و تجهیزات بدون نیاز به تعمیرات و نگهداری را روز افزون نموده است، تجهیزات اعلام حریق بسیار نسبت به این مورد حساس می باشند و حتما سرویس و نگهداری دوره ای باید بر روی آن ها انجام شود تا این اطمینان به دست آید که سیستم به درستی کار می کند .
همچنین با توجه به وظیفه ی حساس و سنگین این سیستم و عدم ریسک پذیری آنان، عقل حکم بر حساسیت نسبت به عملکرد کارکرد صحیح و به موقع آن ها دارد. در سیستم اعلام حریق آدرس پذیر و هوشمند، نوع ساختمان داخلی تجهیزات، به نگهداری و تعمیرات کمک می کند .در این نوع، آلارم ها و هشدار های  مربوط به کثیفی دتکتورها (به  تفکیک)، عدم عملکرد شستی، آژیر و ماژول های واسط به موقع انجام می گیرد و در روند پیگیری عدم کارکرد صحیح دتکتورها، همکاری دو جانبه ی دتکتور و پنل باعث مانیتورینگ دائمی وضعیت هر دتکتور کرده و در هر لحظه تمامی حالات، قابل مشاهده و ثبت می باشد اما در سیستم های متعارف (Conventional) وضعیت هر زون تا حد خارج شدن یک دتکتور از مدار، پارگی خط ارتباطی و اتصال کوتاه خط قابل روئیت می باشد و کثیفی دتکتور یا عدم عملکرد صحیح آن فقط با تست دوره  ای یا آلارم های ارسال شده بر روی پنل مشخص می شود . 
اما در پنل های هر سه نوع سیستم، وضعیت عملکرد یا اشکالات موجود قابل مشاهده و تا حدودی قابل رفع می باشد. موارد ذکر شده در سیستم های هوشمند و آدرس پذیر یکی از مزایای این نوع سیستم است و در انتخاب نوع بسیار موثر می  باشد.

نگهداری و تعمیرات اجزای مدار سیستم اعلام حریق

مطالب ذکر شده در زیر برگرفته از دو استاندارد معتبر دنیا یعنی NFPA72 و BS 5839,Part 1 می باشد. با توجه به حساسیت سیستم های اعلام حریق، تمامی فالت ها و آلارم های ناخواسته ی هر سیستم با توجه به نوع آلارم و زمان آن باید ثبت شود تا در هنگام سرویس تجهیزات بتوان ایراد را پیدا نمود و رفع کرد. البته تمامی پنل  های اعلام دارای حافظه ی ثبت خطاها می باشند ولی به علت این که امکان پاک کردن این حافظه توسط افراد ناآشنا و یا قطع باطری های پشتیبان و برق تغذیه وجود دارد، بهترین گزینه ثبت موارد می باشد.

خطا یا آلارم سیستم اعلام حریق

هر نوع اعلام حریق(به صدا در آمدن آژیر حریق) بدون وجود حریق واقعی را خطا می  گویند. البته این مورد به اشتباه آلارم کاذب (FAULT ALARM) نام گذاری شده است. در اصل خطاها بر دو نوع هستند. اول آلارم  های ناخواسته، در این نوع آلارم  ها عاملی غیر از حریق باعث فعال شدن سیستم شده است. عواملی مانند دود سیگار، حرارت بخاری، دود ماشین و سرایت آن به دتکتورهای دود، خود باعث این امر می  شوند . دراین حالت عامل فعال شدن آژیر وجود داشته است اما این عامل حریق نبوده است.
در حالت دوم آلارم بر اثر اشتباه دتکتور یا شستی یا خود پنل به وجود آمده است. این حالت را آلارم کاذب می گویند. عواملی هم  چون سوختن دتکتور، جریان باد، جریان  های گذرا در مدار کشف حریق بر اثر یا وجود عوامل گذرا و … باعث آلارم کاذب می  شوند. (جریان  های گذرا بر اثر خاموش و روشن شدن تجهیزات هارمونیک زا (لامپ فلورسنت ، هالوژنه، خورشیدی) اثر موبایل، UPS و …خود باعث این امر می  شوند . برای سرویس و نگهداری از افراد متخصص و نمایندگی های مجاز استفاده شود.

روند نگهداری و تعمیرات سیستم اعلام حریق

نگهداری و تعمیرات سیستم اعلام و اطفاء حریق به صورت هفتگی ، ماهانه و سالانه می باشد . در زیر به توضیح آن ها می پردازیم .

بازدیدهای هفتگی سیستم اعلام حریق

در بازدیدهای هفتگی از پنل اصلی اعلام حریق (FACP) بازدید شده و از صحت و سلامت عملکرد نمایشگر، باطری و تغذیه اطمینان حاصل کنید . در این بازدید درصدی از شستی ها به صورت رندم تست شوند . چک شستی ها به صورتی باشد که در یک دوره 6 ماهه تمامی آن ها چک شوند . هم  چنین دفتر ثبت آلارم ها بررسی شده و در صورت فعال شدن سیستم در گذشته ، علت بررسی و مورد اشکال پیدا و رفع عیب شود .
در آخر، تمامی عملیات و شماره ی تجهیزات سرویس شده ثبت شود . نوع بازدید هفتگی با توجه به حساسیت محل، نوع تردد افراد، تعداد افراد موجود، تمیز بودن محل می تواند از یک تا 4 هفته یک بار انجام شود .

بازدیدهای شش ماهه سیستم اعلام حریق

در این دوره تمامی اتصالات، کابل  ها، سیم ها چک گردیده و صحت عملکرد آن ها تایید می گردد. آژیرها چک شده و از صحت و سلامت آن ها اطمینان حاصل می گردد. دتکتورهایی که در نواحی آلوده و اثر باد قرار دارند تمیزکاری شده و عملکرد آن ها چک گردد. تمامی شستی ها چک شده و برچسب تایید (CERTIFICATE) روی آن ها نصب شود . آژیر خارج از ساختمان، فلاشر و تمامی اجزای متصل به زون تست گردند. همچنین می  توان قسمتی از دتکتورهای متصل به هر زون را در این دوره تمیزکاری نمود.

تست های سالانه سیستم اعلام حریق

تمامی دتکتورهای متصل به مدار هر پنل در یک دوره حداکثر سه ساله باید تمیزکاری و تست عملکرد شوند . این سرویس می تواند تقسیم شده و در عملیات 6 ماهه، یک ساله یا یک سرویس سه ساله انجام پذیرد. نحوه ی کار به صورتی است که در طول دوره سه ساله تمامی تجهیزات (دتکتور، شستی، آژیر، فلاشر، مدول های واسطه و جداکننده ها) کاملا چک شوند . در صورتی که محل نصب تمامی یا قسمتی از دتکتورها آلوده باشد این دوره کاهش می یابد. اما حق افزایش زمان سرویس وجود ندارد.LED (نشان دهنده های خارجی) نیز در دوره های سالیانه چک می شوند .
مدارها و بوردهای داخلی و باطری های پشتیبان برنامه در طول دوره سالیانه طبق دستورالعمل سازنده تمیزکاری و چک می شوند و در صورت نیاز باطری های پشتیبان (نیکل کادمیم یا لیتیم) تعویض شود .

تست حساسیت سیستم اعلام حریق

تست حساسیت دتکتورها به نحوی است که دتکتورهای حرارتی غیر قابل Reset توسط تستر مربوطه و دتکتورهای دمای ثابت و متناسب با افزایش دما توسط حرارت کنترل شده و یا تستر چک حساسیت (عملکرد دمائی) می  گردند. هم  چنین در دتکتورهای دودی، توسط دستگاه (تستر مربوطه) حساسیت ثبت شده در پشت دتکتور یا منوال آن (درصد حساسیت سه یا چهار یا پنج درصد) ثبت می  گردد.
در تست حساسیت ابتدا به ساکن در هنگام نصب تجهیزات و سپس یکسال پس از نصب و پس از آن هر 4 سال یکبار این عملیات انجام و بر روی دتکتور برچسب تایید و تاریخ نصب می  گردد. هم  چنین باطری اصلی سیلد اسید در طول دوره در اکثر 4 سال تعویض می  گردد. در صورتی  که دمای نگهداری بیش از 25 درجه  ی سانتی  گراد و یا تعداد تخلیه  ی کامل 4 بار باشد این زمان تقلیل می  یابد.
نهایت زمان استفاده از هر د تکتور بین 8 تا 10 سال می  باشد. پس از انقضای این زمان دتکتور مربوطه حتی اگر سالم باشد بایستی تعویض شوند . در طول هر سرویس، سرویسکار باید برچسب تایید و تاریخ و مهر بر روی آن نصب و در دفتر مخصوص محلی ثبت نماید. شماره  های تماس سرویس  کار در محل FACP نصب گردد و امکان حضور سریع سرویس  کار مهیا باشد.
توجه: در هنگام انجام سرویس  ها و احتمال به صدا در آوردن آژیر خطر، تمامی افراد مستقر در ساختمان از قبل اطلاع یافته و امکان هر گونه خطر پیش  بینی گردد.
با توجه به امکانات سیستم  های هوشمند، در صورتی که اعلام کثیفی دتکتور یا معیوب بودن تجهیزی قبل از رسیدن موعد سرویس اعلام شد، سرویس  کار از طریق مسئول ساختمان سریعا به محل مراجعه و رفع اشکال نماید. تاریخ سرویس قبلی و بعدی با خط درشت بر روی پنل نصب گردد.
تمامی عملیات سرویس کار بر روی پنل  های اصلی، تکرار کننده  ها و تلفن کننده ی خودکار، علاوه بر موارد فوق، طبق توصیه  ی سازنده انجام پذیرد و موارد seft test، چک باطری، چک برنامه، چک وایرینگ ها پس از انجام در دفتر محلی ثبت شود . هم  چنین نام سرویس  کار، نام شرکت، ساعت مراجعه نیز منظور شود . بهترین گزینه در سرویس تجهیزات تهیه  ی جدول و تیک زدن موارد است.

هشدار کاذب سیستم اعلام حریق

یکی از مشکلات سیستم های اتوماتیک اعلام حریق، ارسال آلارم های غلط و نادرست است که سبب دردسرهای زیاد شده و در صورت تکرار زیاد، سیستم را تبدیل به چوپان دروغگو می  کند. طی سال 2001 در انگلستان، 481100 هشدار خطا ثبت شده است که 279800 پیام، مربوط به عمل  کرد نادرست تجهیزات و 74100 مورد آن مربوط به استفاده  ی نادرست و مغرضانه از تجهیزات بوده است.
پیام  های خطا را می  توان در پنج گروه طبقه   بندی کرد:
  • هشدارهای خطای ناشی از انجام کارهای معمولی مانند پخت و پز، دود سیگار، گرد و غبار، حشرات و سایر مواردی از این قبیل.
  • هشدارهای خطای تجهیزات ناشی از بروز عیب در شبکه
  • هشدارهای خطای ناشی از اقدامات مغرضانه مانند شکستن شیشه  های شستی  های اعلام حریق و یا ایجاد دود برای به صدا درآوردن آژیرها از روی عناد و آزار رساندن
  • هشدارهای خطای ناشی از نیت خیرخواهانه و خوب، اما عجولانه. در این حالت ممکن است شخص یا اشخاصی با مظنون شدن به شرایط خاص و متحمل شدن دانستن حریق یا بروز آن، اقدام به شکستن شیشه  ی شستی  های اعلام حریق کنند.
  • هشدارهای خطای ناشناخته و نامعلوم که در هیچ یک از مقولات فوق نمی  گنجد، شایع  ترین موارد بروز هشدارهای خطای مربوط به نصب نادرست و نامناسب تجهیزات است. و عدم نگهداری از تجهیزات نیز می  تواند عامل دیگری در افزایش هشدارهای نادرست و دروغین باشد.
هر یک از عوامل زیر می توانند منجر به اعلام هشدار نادرست شوند:
  1. آشپزی و پخت و پز و بخارهای ناشی از آن
  2. بخار آب و رطوبت زیاد
  3. دود سیگار
  4. گرد  و غبار
  5. حشرات
  6. اسپری های مختلف
  7. دود ناشی از برخی فعالیت های خارج از ساختمان مانند آتش  بازی و غیره
  8. برشکاری، جوشکاری و عملیات مشابه
  9. دودهای نمایشی مانند جلوه  هایی که در تئاتر استفاده می  شود.
  10. دستگاه  های بخور و همین  طور روشنایی چون شمع یا چراغ  های نفت سوز
  11. پارازیت ها و تداخل های الکترومغناطیسی
  12. نوسان زیاد دما
  13. تغییر کاربری فضاها بدون در نظر گرفتن شرایط طراحی اولیه  ی سیستم اعلام حریق
  14. عدم تناسب دتکتور با محل و مکان مورد نظر
  15. آزمایش و سرویس تجهیزات بدون غیر  فعال نمودن سیستم
  16. آسیب های تصادفی یا مغرضانه

روش های کاهش هشدار کاذب سیستم اعلام حریق

برای کاهش هشدارهای خطا می  توان به سه روش زیر عمل کرد
  1. کاهش حساسیت دتکتورها که به طور مطلق چندان کار درستی نیست مگر آن  که حساسیت آن ها بیش از مقدار مورد نیاز باشد.
  2. به  کار گیری سیستم تایید هشدار که به خودی خود نوعی تاخیر زمانی را ایجاب می کند. در این سیستم، قسمت هشدار مدت زمانی را منتظر می  ماند (معمولا 30 ثانیه) تا گزارش ارسالی از سوی دتکتور توسط تابلوی کنترل مرکزی تایید شود.
  3. استفاده از سیستم های پیشرفته تر مانند تجهیزات آدرس پذیر و هوشمند. در میان سیستم های سه  گانه ی متعارف، آدرس  پذیر و هوشمند، سیستم اخیر تقریبا بدون اعلام خطاست، مگر آن که عوامل انسانی و یا طراحی نادرست موجب آن گردند
به هر اندازه شبکه ی اعلام حریق گسترده  تر و وسیع تر باشد، احتمال ارسال هشدارهای خطا نیز افزایش می یابد. در سیستم  های متعارف با 40 دتکتور یا کمتر، ارسال دو پیام خطا در سال طبیعی و معمولی تلقی می شود و بر همین اساس به ازای هر 20 دتکتور یک پیام خطا در سال معمول است.