روش های اطفاء حریق

  • 30 بهمن , 1397
  • 94 نفر

روش های اطفاء حریق

در زمان بروز حریق، مهم ترین اصل جهت جلوگیری از انتشار آن، نحوه اطفاء می باشد ما در این مقاله از سایت بی تا انرژی پارس شما را با این اصول آشنا می کنیم تا آمادگی لازم جهت اطفاء هر گونه حریق را داشته باشید.
برای اطفاء حریق باید یکی از اضلاع مثلث آتش را که شامل اکسیژن ، حرارت ، مواد اشتعال زا و یا واکنش های زنجیره ای می باشد را کنترل و محدود نماییم تا حریق مهار شود.
روش های اطفاء حریق
روش های کلی اطفاء حریق به صورت های زیر می باشد:
  1. سرد کردن حریق
  2. خفه کردن حریق
  3. مانع شدن یا از بین بردن مواد قابل اشتعال
  4. کنترل واکنش های زنجیره ای

سرد کردن حریق

 سرد کردن حریق یکی از روش های قدیمی و معمول و موثر برای کنترل حریق می باشد. این عمل عموماً با آب انجام می شود . یکی از خصوصیات  گاز دی اکسید کربن نیز سرد کردن آتش می باشد . میزان و روش به کار گیری آب در اطفاء حریق اهمیت بسیاری دارد ، این روش برای حریق های نوع A مناسب است .

خفه کردن حریق

 خفه کردن حریق یعنی پوشاندن روی آتش با موادی که مانع از رسیدن اکسیژن به  آتش می شود . این روش اگرچه در همه حریق ها موثر نیست ولی روش خوبی برای بیشتر حریق ها می باشد . مورد استثناء موادی است که در حین سوختن اکسیژن تولید می کنند ، مانند : نیترات و زنجیره های آلی اکسیژن دار مثل پراکسید های آلی همچنین موادی که سرعت آتش گیری در آن ها زیاد است ماننددینامیت ، سدیم ، پتاسیم که از این قاعده مستثنی هستند . موادی که برای خفه کردن استفاده می شود باید سنگین تر از هوا بوده و یا حالت پوششی داشته باشند . خاک ، شن ، ماسه . پتوی خیس نیز این کار را می توانند انجام دهند.

مانع شدن یا از بین بردن مواد قابل اشتعال

این روش  در زمان آغاز حریق  عملی می باشد و با قطع جریان ، جابجا کردن مواد ، جدا کردن منابعی که تاکنون حریق به آنها نرسیده ، کشیدن دیوارهای حائل و یا خاکریز و همچنین رقیق کردن ماده سوختنی مایع را امکان پذیر می باشد.

کنترل واکنش های زنجیره ای

برای این کار استفاده از برخی ترکیبات هالن و جایگزین های آن و برخی ترکیبات جامد مانند جوش شیرین بسیارموثر می باشد. این عمل برای کنترل حریق دشوار تر و پر هزینه تر از سایر روش ها می باشد اما می تواند به صورت مکمل برای مواد پر ارزش استفاده شود 

مواد خاموش کننده

موادی که به عنوان خاموش کننده آتش به کار می روند در چهار دسته قرار می گیرند. برای سرعت عمل و افزایش پوشش خاموش کننده ها ، می توان از دو یا چند عنصر خاموش کننده به صورت همزمان استفاده کرد . طبیعتاً هر کدام از مواد ذکر شده در اطفاء انواع حریق ها دارای مزایا و معایبی هستند .
مواد خاموش کننده
طبقه بندی این مواد به شرح زیر می باشد:
  • مواد سرد کننده از قبیل آب و گازCO2
  • مواد خفه کننده از قبیل خاک ، ماسه و کف CO2
  • مواد رقیق کننده هوا شامل CO2  و  N2  
  • محدود کننده واکنش های زنجیره ای مانندهالن و پودرهای مخصوص

آب

استفاده از آب برای کنترل حریق یکی از ساده ترین و در عین حال موثر ترین روشی است که تمام افراد با آن آشنا می باشند. همان اندازه که استفاده از آب می تواند در خاموش کردن آتش مفید با شد به همان اندازه هم می تواند در استفاده ی غلط ایجاد مخاطره و گسترش حریق یا خسارات نماید.

مزایای آب

  1. فراوان و ارزان است
  2. گرانروی پایین و قابلیت انتقال آسان
  3. دارای ظرفیت گرمایی بالا
  4. غیر قابل تجزیه بر اثر حرارت
  5. توان سرد کنندگی بالایی دارد به طوری که در حجم مساوی ، ۵/۶برابر سرد کننده تر ازCO2است . هر لیتر آب می تواند هنگام تبخیر حدود ۵۵۰کیلو کالری گرما جذب نماید و هر متر مکعب آب نیز برای افزایش دمایی به اندازه ۱۰درجه گرمایی حدود ۱۰۰۰۰کیلو کالری گرما جذب می کند.

معایب آب

  1. سنگین وزن است لذا حمل ونقل آن در اطفاء متحرک مشکل است
  2. خطر برق گرفتگی در محل هایی که جریان برق وجود دارد
  3. آب دارای خطر تخریب است ، زمانی که آب تحت فشار پاشیده شود قدرت تخریب بالایی دارد که گاهی کمتر از خود حریق نیست.
  4. هنگام اطفاء حریق مواد و محصولات در اثر ترکیب با آب دچار خسارت می گردند . مانند داروها ، اثاثیه ، کارتن های بسته بندی ، رنگ ها و محصولات تولیدی.
  5. به دلیل افزایش حجم آب هنگام تبخیر درهنگام پاشیدن به روی مایعات قابل اشتعال مثل نفت یا روغن باعث پرتاب شدن مایعات ، انفجار و پاشش آن شده و گسترش حریق را باعث می شود.

کف آتش نشانی

 کف آتش نشانی به صورت محلول تهیه می شو . کف در زمان پاشیده شدن توسط سر لوله کف ساز با هوا و آب مخلوط شده و حباب سازی می گردد  کف در هنگام استفاده ، با گسترش فراوانی که دارد می تواند روی حریق را بپوشاند و مانع از رسیدن اکسیژن و صعود گازهای ناشی از حریق می گردد.
نکته مهم دراستفاده از کف ، توسعه خوب آن و پخش شدن روی سطح ماده احتراقی مخصوصا مایعات قابل اشتعال به دلیل سبکی آن می باشد.

پودر های خاموش کننده

یکی از راه های متداول و ساده برای خاموش کردن آتش از طریق خفه کردن استفاده از برخی از مواد شیمیایی که معمولا دارای بنیان کربنات ، سولفات یا فسفات می باشند است . این ترکیبات به راحتی جهت اطفاء حریق گروه های  C،B،A  حریق به کار می روند . به همین دلیل در استفاده های عمومی معمولا این ترکیب خاموش کننده توصیه می شود . به این ترکیبات پودر شیمیایی گفته می شود . پودر شیمیایی اگر چه برای حریق دستهA کاربرد دارد ولی به دلایل اقتصادی توصیه نمی شود مگر اینکه مواد در حال اشتعال پر بها بوده یا استفاده از آب ماهیت آن ها را تغییر دهد .

پودر شیمیایی

 پودر شیمیایی روی حریق پاشیده شده و باعث پوشاندن آتش و جلو گیری از رسیدن اکسیژن می گردد.
پودر ها در حرارت بالای ۶۰درجه سانتی گراد پایداری خوبی ندارند و امکان چسبندگی آنها در کپسول زیاد می گردد . قطر دانه های پودر بسته به نوع مواد و شرکت سازنده حدود ۷۵-۱۰میکرون می باشد . هرچه قطر ذرات ریزتر باشد پودر موثرتر است .پودر شیمیایی تحت فشار ازت یاCO2 در سطح قاعده حریق به صورت جارویی پاشیده شده و در صورتی که افراد آموزش کافی دیده باشد براحتی آتش را خاموش می نمایند .

پودر خشک

 پودر خشک برای خاموش کردن حریق فلزات قابل اشتعال مثل سدیم ، پتاسیم ، منیزیم و مانند آن به کار می رود.

گاز CO2

دی اکسید کربن گازی است غیر قابل احتراق ، بی بو ، غیر سمی و سنگین تر از هوا که دارای چگالی۵/۱بوده و هادی الکتریسیته نیست . مکانیسم عمل آن هنگام حریق به سه صورت است : اول خفه کردن آتش با تشکیل یک لایه سنگین مقاوم در مقابل عبور هوا ، دوم رقیق کردن اکسیژن هوادر اطراف محوطه حریق و سوم سرد کردن آتش.
یکی از خصوصیات مهم گازCO2 این است که باعث خسارت به مواد موجود در محیط حریق نمی شود لذا در مواردی که مواد با ارزش دچار حریق می شوند مناسب تر از اب استCO2 برای حریق های الکتریکی بسیار مناسب است زیرا بدلیل عدم هدایت برق و عدم وجود مواد باقیمانده باعث اتصالییا خرابی در مواد حساس نمی گردد.

ترکیبات هالوژنه ( هالن )

هالن در زمان اطفاء حریق بدون بجای گذاشتن اثرات تخریبی و باقی مانده بر روی مواد و دستگاه ها می تواند به طور بسیار موثری ایفای نقش نماید . مکانیسم اثر هالن تا حدودی شبیه CO2 بوده و چون سنگین تر از هوا هستند می توانند به سرعت روی حریق را پوشانده و مانع رسیدن اکسیژن گردند . بعلاوه پاشش این مواد بر روی حریق می تواند باعث رقیق شدن اکسیژن هوا در اطراف حریق شده و آن را مهار نماید این مواد در وزن مساوی قدرت خاموش کنندگی آنها۲ تا 3برابرCO2 می باشد . هالن می تواند در هنگام مجاورت با آتش از سرعت واکنش های زنجیره ای بکاهد و بصورت موثر تری آتش را مهار نماید به همین دلیل در شرایط یکسان برای خاموش کردن آتش میزان مورد نیاز هالن کمتر از یک چهارم میزانCO2 مورد نیاز برای اطفاء است .خاموش کننده هالن برای محدوده های کوچک ولی مهم تجهیزات یا مواد قابل اشتعال مانند ماشینهای الکترونیکی و الکتریکی ، حریق های مواد جامد پر ارزش ، سایتهای دیسپاچینگ ، مراکز مخابراتی و مانند آن کاربرد فراوان دارد.